Treść głównego artykułu

Abstrakt

Celem artykułu jest wskazanie aktualnych trendów w obrocie bronią konwencjonalną na Bliskim Wschodzie i ustalenie, w jaki sposób wpływa on na bezpieczeństwo w regionie. Praca stanowi próbę odpowiedzi na następujące pytania: Jakie są trendy w legalnym imporcie i eksporcie uzbrojenia na Bliskim Wschodzie? Jakie są główne problemy związane z nielegalnym obrotem bronią w regionie? W jaki sposób handel uzbrojeniem wpływa na bezpieczeństwo na Bliskim Wschodzie? Analizie poddano udział państw bliskowschodnich w globalnym i regionalnym rynku uzbrojenia w latach 2015–2019, a także obrót nielegalny, prowadzony przez państwa i podmioty niepaństwowe, w tym organizacje przestępcze. W opracowaniu wykorzystano krytyczną analizę opracowań i źródeł oraz metody statystyczne, które pozwoliły na ustalenie udziału poszczególnych
państw w światowym i regionalnym rynku uzbrojenia. Analizę ilościową oparto na najnowszych raportach SIPRI, natomiast jako źródło pomocnicze wykorzystano rejestr UNROCA. W opracowaniu przyjęto, że handel uzbrojeniem należy rozpatrywać wielowymiarowo: sam w sobie, o ile jest legalny i dokonywany w sposób transparentny, nie jest zjawiskiem negatywnym. Wyzwaniem dla bezpieczeństwa międzynarodowego jest natomiast powszechny w regionie opór wobec kontroli międzynarodowej nad tą gałęzią handlu, zbrojenie stron długotrwałych konfliktów oraz obrót bronią prowadzony przez aktorów niepaństwowych. Badana tematyka stanowi istotne zagadnienie w rozważaniach nad konfliktami i niestabilnością na Bliskim Wschodzie, ale także nad bezpośrednimi i pośrednimi konsekwencjami tej sytuacji dla innych części świata, w tym zwłaszcza Europy.

Słowa kluczowe

handel uzbrojeniem broń konwencjonalna Bliski Wschód bezpieczeństwo międzynarodowe

Szczegóły artykułu

Referencje

  1. Arms Trade Treaty. (2020). ATT: Treaty Status. Dostęp: https://thearmstradetreaty.org/treaty-status.html [29.06.2020].
  2. Azulai, Y. (2019, 26 listopada). Defense Ministry seeks to expand Israel’s arms exports. Globes. Dostęp: https://en.globes.co.il/en/article-defense-ministry-seeks-to-expand-israels-arms-exports-1001308636 [29.06.2020].
  3. Barany, Z. (2020, 24 kwietnia). Indigenous Defense Industries in the Gulf. Center for Strategic & International Studies. Dostęp: https://www.csis.org/analysis/indigenous-defense-industries-gulf [27.06.2020].
  4. Bekkevold, J.I. (2019). China, Russia and the Great Power Contest in the Middle East. W: J.I. Bekkevold, B. Lo (red.), Sino-Russian Relations in the 21st Century (s. 141–166). London: Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-92516-5
  5. Blanchard, C.M., Sharp, J.M. i Thomas, C. (2019). Memorandum: Emergency Arms Sales to the Middle East: Context and Legislative History. Washington: Congressional Research Service. Dostęp: https://fas.org/sgp/crs/weapons/me-arms.pdf [27.06.2020].
  6. Bromley, M., Maletta, G. i Brockmann, K. (2018). Arms Transfer and SALW Controls in the Middle East and North Africa: Mapping Capacity-Building Efforts. (SIPRI Background Papers). Stockholm: SIPRI. Dostęp: https://www.sipri.org/sites/default/files/2018-11/bp_1811_att_mena_1.pdf [28.06.2020].
  7. Campbell, P.J, MacKinnon, A. i Stevens, C.R. (2011). An Introduction to Global Studies. Malden: Willey-Blackwell.
  8. Conflict Armament Research [CAR]. (2017). Weapons of the Islamic State. A three-year investigation in Iraq and Syria. London: CRS. Dostęp: https://www.conflictarm.com/reports/weapons-of-the-islamic-state [30.06.2020].
  9. Cordesman, A.H. (2016, 5 lutego). The Changing Patterns of Arms Imports in the Middle East and North Africa. Washington: Center for Strategic & International Studies. Dostęp: https://www.csis.org/analysis/changing-patterns-arms-imports-middle-east-and-north-africa [27.06.2020].
  10. Cordesman, A.H. (2019). The Gulf and the Search for Strategic Stability: Saudi Arabia, the Military Balance in the Gulf, and Trends in The Arab-Israeli Military Balance. Abingdon: Routledge.
  11. Czulda, R. (2012). Irackie siły zbrojne – szanse i wyzwania. W: R. Bania, K. Zdulski (red.), Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe w regionie Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki (MENA) u progu XXI wieku (s. 129–144). Łódź: Katedra Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki Uniwersytetu Łódzkiego. Dostęp:
  12. http://hdl.handle.net/11089/1147 [25.06.2020].
  13. David, E., Turp, D., Wood, B. i Azarova, V. (2019). Opinion on the International Legality of Arms Transfers to Saudi Arabia, the United Arab Emirates and Other Members of the Coalition Militarily Involved in Yemen. Antwerp: International Peace Information Service. Dostęp: https://ipisresearch.be/wp-content/uploads/2019/12/191209-Yemen-EN_WEB-2.pdf [29.06.2020].
  14. EDGE Group. (b.d.). EDGE Group: About us. Dostęp: https://edgegroup.ae/about [29.06.2020].
  15. Erickson, J.L. (2015). Dangerous trade: arms exports, human rights, and international reputation. New York: Columbia University Press. DOI: https://doi.org/10.7312/eric17096
  16. Feldman, S. (2019). Arms Control And The New Middle East Security Environment. Abingdon: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429039119
  17. Gasztold-Seń, P. (2012). Libia Muammara Kaddafiego i PRL. Zapomniani sojusznicy okresu zimnej wojny. W: R. Bania i K. Zdulski (red.), Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe w regionie Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki (MENA) u progu XXI wieku (s. 312–330). Łódź: Katedra Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki Uniwersytetu Łódzkiego. Dostęp: http://hdl.handle.net/11089/1147 [25.06.2020].
  18. Gasztold-Seń, P. (2014). Biznes z terrorystami. Brudne interesy wywiadu wojskowego PRL z bliskowschodnimi organizacjami terrorystycznymi. Pamięć i Sprawiedliwość, 23(1), 165–216. Dostęp: https://ipn.gov.pl/download/1/57601/PiS-23.pdf [181.11.2020].
  19. Gaub, F. i Stanley-Lockman, Z. (2017). Defence Industries in Arab States: Players and Strategies (Chaillot Papers, nr 141). Paris: EU Institute for Security Studies. Dostęp: https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/CP_141_Arab_Defence.pdf [29.06.2020].
  20. Global Militarization Index (2018). Global Militarization Index: GMI Ranking Table. Dostęp: https://gmi.bicc.de/index.php [29.06.2020].
  21. Kamrava, M. (red.). (2020). Routledge Handbook of Persian Gulf Politics. Abingdon: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429201981
  22. Karczewski, M. (2011). System kontroli i regulacji międzynarodowego handlu uzbrojeniem. Przegląd Strategiczny, (2), 59–72. DOI: https://doi.org/10.14746/ps.2011.2.4
  23. Kuimova, A. (2019). Russia’s Arms Exports To The Mena Region: Trends And Drivers (Euro MESCO Policy Brief, nr 95). Barcelona: European Institute of the Mediterranean. Dostęp: https://www.euromesco.net/publication/russias-arms-exports-to-the-mena-region-trends-and-drivers [30.06.2020].
  24. Macenowicz, M. (2017). Zwalczanie zagrożeń związanych z międzynarodowym obrotem uzbrojeniem. Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 9(17), 138–151. Dostęp: https://www.abw.gov.pl/pl/pbw/publikacje/przeglad-bezpieczenstwa-9/1384,Przeglad-Bezpieczenstwa-Wewnetrznego-nr-17-9-2017.html [29.06.2020].
  25. Ministerstwo Spraw Zagranicznych [MSZ]. (2020). Eksport uzbrojenia i sprzętu wojskowego z Polski. Raport za rok 2019. Warszawa: Departament Polityki Bezpieczeństwa Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Dostęp: https://www.gov.pl/web/dyplomacja/eksport-uzbrojenia-i-sprzetu-wojskowego-z-polskiraport-za-rok-2019 [18.11.2020].
  26. Özalp, O.N. (2011). Where is the Middle East? The Definition and Classification Problem of the Middle East as a Regional Subsystem in International Relations. Turkish Journal of Politics, 2(2), 5–21.
  27. Pant, H.V. i Sahu A. (2019). Israel’s Arms Sales to India: Bedrock of a Strategic Partnership. (ORF Issue Brief, nr 311). New Delhi: Observer Research Foundation. Dostęp: https://www.orfonline.org/wp-content/uploads/2019/09/ORF_Issue_Brief_311_India-Israel.pdf [29.06.2020].
  28. Przybylak, M. (2020). Proliferacja dronów. W: M. Marszałek, M. Gębska i D. Majchrzak (red.), Podstawy bezpieczeństwa międzynarodowego. Wymiar militarny i konfliktów zbrojnych (t. 1, s. 362–377). Warszawa: Difin.
  29. Schmitt Noronha, R. i Rosa, J.O. (2013). Arms Transfers and Human Rights: The Impacts on Regions in Conflict. UFRGS Model United nations Journal, 1, 286-307. Dostęp: https://www.ufrgs.br/ufrgsmun/2013/wp-content/uploads/2013/10/Arms-Transfers-and-Human-Rights-The-Impacts-on-Regions-in-Conflict.pdf [28.06.2020].
  30. Selim, G.M. (2013). Global and Regional Approaches to Arms Control in the Middle East. A Critical Assessment from the Arab World. Heidelberg: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-642-29314-6
  31. Sharp, J.M. (2019). U.S. Foreign Aid to Israel. Washington: Congressional Research Service. Dostęp: https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33222.pdf [30.06.2020].
  32. Sharp, J.M. (2020). Egypt: Background and U.S. Relations. Washington: Congressional Research Service. Dostęp: https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33003.pdf [30.06.2020].
  33. Siddi, M. i Kaczmarski, M. (2019). Russia and China in the Middle East: Playing Their Best Cards (FIIA Briefing Papers, nr 275). Helsinki: Finnish Institute of International Affairs. Dostęp: https://www.fiia.fi/wp-content/uploads/2019/11/bp275_russia_china_middle-east.pdf [27.06.2020].
  34. SIPRI. (2020). Arms embargoes. Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute. Dostęp: https://www.sipri.org/databases/embargoes [30.06.2020].
  35. SIPRI. (b.d. a). SIPRI Arms Transfers Database – Methodology. Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute. Dostęp: https://www.sipri.org/databases/armstransfers/background [28.06.2020].
  36. SIPRI. (b.d. b). SIPRI Arms Transfers Database. Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute. Dostęp: https://www.sipri.org/databases/armstransfers [27.06.2020].
  37. SIPRI. (b.d. c). Financial value of the global arms trade. Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute. Dostęp: https://www.sipri.org/databases/financial-value-global-arms-trade [28.06.2020].
  38. Skulski, P. (2015). Pozycja państw Bliskiego Wschodu na międzynarodowym rynku broni na początku XXI wieku. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 407, 252–268. DOI: https://doi.org/10.15611/pn.2015.407.21
  39. Slijper, F. (2017). Power Projection. Turkey’s Military Build-Up: Arms Transfers and an Emerging Military Industry. Utrecht: Pax. Dostęp: https://www.paxforpeace.nl/media/files/paxreportturkijefinaldigisinglepage.pdf [28.06.2020].
  40. Soboń, M. (2017). Międzynarodowy obrót bronią konwencjonalną. Bezpieczeństwo, polityka, społeczeństwo. Poznań: FNCE.
  41. Soboń, M. (2018). Problematyka proliferacji broni pokonfliktowej. Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego. 12(1), 11–22. DOI: https://doi.org/10.34862/rbm.2018.1.2
  42. Stavrianakis, A. (2018). When ‘Anxious Scrutiny’ of Arms Exports Facilitates Humanitarian Disaster. The Political Quarterly, 89(1), 92–99. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-923X.12435
  43. Stedjan, S. (2013). Introductory Note to the Arms Trade Treaty. International Legal Materials. 52(4), 985–997. DOI: https://doi.org/10.5305/intelegamate.52.4.0985
  44. Thomas, C. (2017). Arms Sales in the Middle East: Trends and Analytical Perspectives for U.S. Policy. Washington: Congressional Research Service. Dostęp: https://fas.org/sgp/crs/mideast/R44984.pdf [28.06.2020].
  45. UN Office For Disarmament Affairs. (2017). The Global Reported Arms Trade. Transparency in Armaments through the United Nations Register of Conventional Arms (Disarmament Study Series, nr 36). New York: United Nations. Dostęp: https://www.un.org/disarmament/wp-content/uploads/2017/11/ss-36.pdf [27.06.2020].
  46. UNROCA. (b.d.). United Nations Register of Conventional Arms. Dostęp: https://www.unroca.org [28.06.2020].
  47. Wasiuta, O. i Wasiuta, S. (2018). Polityka wewnętrzna i administracja „Państwa Islamskiego”. Przegląd Geopolityczny, 26, 115–124. Dostęp: https://przeglad.org/wp-content/uploads/2018/12/XXVI-07-Wasiuta.pdf [17.11.2020].
  48. Wezeman, P.D., Fleurant, A., Kuimova, A., Lopes ds Silva, D., Tian, N. i Wezeman, S.T. (2020). Trends in International Arms Transfers, 2019. Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute. Dostęp: https://www.sipri.org/sites/default/files/2020-03/fs_2003_at_2019.pdf [27.06.2020].
  49. Wezeman, P.D. i Kuimova, A. (2019). Military Spending and Arms Imports by Iran, Saudi Arabia, Qatar and the UAE. Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute. Dostęp: https://www.sipri.org/sites/default/files/2019-05/fs_1905_gulf_milex_and_arms_transfers.pdf [29.06.2020].
  50. Wilczyński, P.L. (2016 a). Uzbrojenie armii państw muzułmańskich i ich przemysł zbrojeniowy. Część 1 – Afryka. Przegląd Geopolityczny, 16, 59–76. Dostęp: http://przeglad.org/wp-content/uploads/2013/08/Całość-PG-16.pdf [17.11.2020].
  51. Wilczyński, P.L. (2016 b). Uzbrojenie armii państw muzułmańskich i ich przemysł zbrojeniowy. Część 2 – Azja i Bałkany. Przegląd Geopolityczny, 17, 100–132. Dostęp: https://przeglad.org/wp-content/uploads/2016/09/07-Wilczyński.pdf [17.11.2020].
  52. Wisotzki, S. (2018). Violating the Arms Trade Treaty: Arms Exports to Saudi Arabia and the Humanitarian Crisis in Yemen (PRIF Spotlight, nr 1/2018). Frankfurt: Peace Research Institute. Dostęp: https://www.hsfk.de/fileadmin/HSFK/hsfk_publikationen/Spotlight0118.pdf [28.06.2020].
  53. Zachara, M. (2010). Broń i dyplomacja. Eksport uzbrojenia w polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  54. Zanotti, J. i Thomas, C. (2020). Turkey: Background and U.S. Relations In Brief. Washington: Congressional Research Service. Dostęp: https://fas.org/sgp/crs/mideast/R44000.pdf [28.06.2020].
  55. Zych, J. (2020). Międzynarodowy handel bronią konwencjonalną. W: M. Marszałek, M. Gębska i D. Majchrzak (red.), Podstawy bezpieczeństwa międzynarodowego. Wymiar militarny i konfliktów zbrojnych (t. 1, s. 311–329). Warszawa: Difin.