Treść głównego artykułu

Abstrakt

Przedmiotem badań w niniejszym artykule jest zjawisko zagranicznych bojowników biorących udział w ukraińsko-rosyjskim konflikcie zbrojnym w latach 2014–2020. Autor skoncentrował się na przypadku ochotników z Serbii stanowiących jedną z najliczniejszych grup narodowościowych wspierających prorosyjskich separatystów w Donbasie. Ich zaangażowanie w konflikt ma nie tylko wpływ na bezpieczeństwo Ukrainy, ale także (nie)stabilność Bałkanów Zachodnich. Głównym celem artykułu jest wyjaśnienie znaczenia i konsekwencji udziału serbskich bojowników w walkach na wschodzie Ukrainy. W pierwszej części tekstu omówiono ramy definicyjne pojęcia „zagranicznych bojowników” i jego ewolucji w stronę „zagranicznych bojowników-terrorystów”. Następnie przeprowadzono szczegółową analizę problemu głównego oraz udzielono odpowiedzi na kilka pytań badawczych: 1) jaka jest skala fenomenu serbskich ochotników na tle zagranicznych bojowników z innych państw? 2) Jakie są ich motywacje i cele oraz jak wygląda proces ich rekrutacji i sposoby przemieszczenia się w strefę wojenną? 3) Jakie zagrożenie stanowią powracający bojownicy dla bezpieczeństwa Bałkanów Zachodnich oraz w jaki sposób poszczególne państwa przeciwdziałają temu zjawisku? Autor korzystał przede wszystkim z jakościowych metod badawczych: krytyczna analiza treści (literatury przedmiotu, artykułów naukowych, dokumentów, raportów, materiałów prasowych), analiza historyczna i porównawcza. Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić, że serbscy ochotnicy walczący w Donbasie stanowią potencjalne zagrożenie bezpieczeństwa Bałkanów Zachodnich. Weterani powracający do swoich miejsc pochodzenia mogą m.in. prowadzić działalność dywersyjną, wywrotową lub terrorystyczną na zlecenie rosyjskich służb specjalnych, jak miało to miejsce w Czarnogórze w 2016 r.

Słowa kluczowe

zagraniczni bojownicy terroryzm najemnicy konflikt na Ukrainie wojna hybrydowa

Szczegóły artykułu

Referencje

  1. Ahram, A.L. (2011). Proxy Warriors: The Rise and Fall of State-Sponsored Militias. Stanford: Stanford University Press.
  2. Albanian volunteers fight in Ukraine against pro-Russian forces. (2014, August 4). Independent.mk. Dostęp: https://www.independent.mk/ [4.04.2020].
  3. Angelovski, I., Marzouk, L., Patrucic, M. (2018, July 27). Making a Killing: The 1.2 Billion Euro Arms Pipeline to Middle East. Balkan Insight. Dostęp: https://balkaninsight.com/2016/07/27/making-a-killing-the-1-2-billion-euros-arms-pipeline-to-middle-east-07-26-2016/ [17.10.2019].
  4. Bajrović, R., Garčević, V., Kraemer, R. (2018). Hanging by a Thread: Russia’s Strategy of Destabilization in Montenegro (Russia Foreign Policy Papers). Philadelphia: Foreign Policy Research Institute. Dostęp: https://www.fpri.org/wp-content/uploads/2018/07/kraemer-rfp5.pdf [15.02.2020].
  5. Bajrović, R., Kraemer, R., Suljagić, E. (2018). Bosnia on the Chopping Block: The Potential for Violence and Steps to Prevent it. Philadelphia: Foreign Policy Research Institute. Dostęp: https://www.fpri.org/wp-content/uploads/2018/03/UPDATED-Bosnia-2018.pdf [15.02.2020].
  6. Barret, R. (2017). Beyond The Caliphate: Foreign Fighters and the Threat of Returnees. New York: The Soufan Center. Dostęp: https://thesoufancenter.org/wp-content/uploads/2017/11/Beyond-the-Caliphate-Foreign-Fighters-and-the-Threat-of-Returnees-TSC-Report-October-2017-v3.pdf [15.03.2020].
  7. Bechev, D. (2018). The 2016 Coup Attempt in Montenegro: Is Russia’s Balkans Footprint Expanding? (Russia Foreign Policy Papers). Philadelphia: Foreign Policy Research Institute. Dostęp: https://www.fpri.org/wp-content/uploads/2018/04/BechevFinal2018.pdf [15.02.2020].
  8. Bryjka, F. (2017, October). Nationalism as a Tool of Russian Subversive Foreign Policy in the Western Balkans – a case of Montenegro. Integrations. Magazine by Youth Section of the Euro-Atlantic Council of Slovenia, 8–10.
  9. Bryjka, F. (2018). Rosyjskie „środki aktywne” w przestrzeni euroatlantyckiej. W: T. Grabińska, Z. Kuźniar (red.), Bezpieczeństwo personalne a bezpieczeństwo strukturalne (t. 6, s. 169–180). Wrocław: Akademia Wojsk Lądowych.
  10. Bryjka, F. (2019). Raport specjalny: Rosyjscy „kontraktorzy” w służbie Kremla. Warszawa: Warsaw Institute. Dostęp: https://warsawinstitute.org/pl/rosyjscy-kontraktorzy-w-sluzbie-kremla/ [14.08.2019].
  11. Colborne, M. (2019). Croatia Key to Ukrainian Far-Right’s International Ambitions. Balkan Insight. Dostęp: https://balkaninsight.com/2019/07/18/croatia-key-to-ukrainian-far-rights-international-ambitions/ [18.07.2019].
  12. CTED Trends Report. (2018, March). The Challenge of Returning and Relocating Foreign Terrorist Fighters: Research Perspectives. Counter-Terrorism Committee Executive Directorate. Dostęp: https://www.un.org/sc/ctc/wp-content/uploads/2018/04/CTED-Trends-Report-March-2018.pdf [4.03.2020].
  13. Dan Richardson, R. (1982). Comintern Army: The International Brigades and the Spanish Civil War. Lexington: University Press of Kentucky.
  14. Davenport, N. (Ed.). (2017). Responses to returnees: Foreign terrorist fighters and their families. Radicalisation Awareness Network – Centre of Exellence. Dostęp: https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/ran_br_a4_m10_en.pdf [8.12.2019].
  15. Free Russia. (2015). Putin. War. Raport oparty na materiałach Borysa Niemcowa. Dostęp: https://www.4freerussia.org/ [17.11.2015].
  16. Furlong, R. (2020, April 26). The Gun-Toting Tsarists Washington Calls Terrorists. Radio Free Europe. Dostęp: https://www.rferl.org/a/the-gun-toting-tsarists-washington-calls-terrorists/30574960.html [9.05.2020].
  17. Ganor, B. (2002). Defining Terrorism: Is One Man's Terrorist another Man's Freedom Fighter? Police Practice and Research, 3(4), 287–304. DOI: https://doi.org/10.1080/1561426022000032060.
  18. Gunaranta, R. (2003). Inside Al Qaeda. Global Network of Terror. New York: Berkley Trade.
  19. Hajdinak, M. (2002). Smuggling in Southeast Europe. The Yugoslav Wars and the Development of Regional Criminal Networks in the Balkans (CSD Report 10). Sofia: Center for the Study of Democracy. Dostęp: https://csd.bg/fileadmin/user_upload/publications_library/files/2002/2002_02_ENG_Smuggling_in_Southeast_Europe.pdf [15.02.2020].
  20. Hegghammer, T. (2011). The Rise of Muslim Foreign Fighters. Islam and the Globalization of Jihad. International Security, 35(3), 53–94. DOI: https://doi.org/10.1162/ISEC_a_00023.
  21. Hegghammer, T. (2013), Should I Stay or Should I Go? Explaining Variation in Western Jihadists’ Choice Between Domestic and Foreign Fighting. American Political Science Review, 107(1), 1–15. DOI: https://doi.org/10.1017/S0003055412000615.
  22. Hughes, G. (2014). My Enemy's Enemy. Proxy Warfare in International Politics. Brighton–Portland–Toronto: Sussex Academic Press.
  23. Hume, T. (2019, July 16). Italian Police Found an 11-foot Missile and Nazi Propaganda During a Far-Right Raid. Vice News. Dostęp: https://www.vice.com/en_us/article/wjvm8y/italian-police-found-an-air-to-air-missile-and-nazi-propaganda-during-a-far-right-raidsomehow-it-gets-weirder [9.05.2020].
  24. Joffé, G. (2016). Global Jihad and Foreign Fighters. Small Wars & Insurgencies, 27(5), 800–816. DOI: http://doi.org/10.1080/09592318.2016.1208284.
  25. Karp, A. (2018). Estimating Global Civilian- Held Firearms Numbers (Briefing Paper June). Geneva: Small Arms Survey. Dostęp: http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/T-Briefing-Papers/SAS-BP-Civilian-Firearms-Numbers.pdf [15.03.2020].
  26. Konwencja Rady Europy o zapobieganiu terroryzmowi, sporządzona w Warszawie dnia 16 maja 2005 r. (Dz. U. 2008, nr 161, poz. 998).
  27. Legieć, A. (2019). Konsekwencje udziału zagranicznych bojowników w konflikcie ukraińsko-rosyjskim. Biuletyn PISM, 1898(150). Dostęp: https://www.pism.pl/publikacje/Konsekwencje_udzialu_zagranicznych_bojownikow_w_konflikcie_ukrainskorosyjskim [14.03.2020].
  28. Legieć A. (2017). Profiling Foreign Fighters in Eastern Ukraine – Theoretical Introduction. W: K. Rękawek (Ed.), Not Only Syria? The Phenomenon of Foreign Fighters in a Comparative Perspective (NATO Science for Peace and Security Series, vol. 134, p. 22–30). DOI: https://doi.org/10.3233/978-1-61499-757-3-22.
  29. Malet, D. (2013). Foreign Fighters: Transnational Identity in Civil Conflicts. New York: Oxford University Press.
  30. Malet, D. (2015). Foreign Fighter Mobilization and Persistence in a Global Context. Terrorism and Political Violence, 27(3), 1–20. DOI: https://doi.org/10.1080/09546553.2015.1032151.
  31. Malet, D. (2016). The Foreign Fighter Project. Dostęp: http://davidmalet.com/uploads/Foreign_Fighter_Typology_2016.pdf [4.03.2020].
  32. Mishali-Ram, M. (2018). Foreign Fighters and Transnational Jihad in Syria. Studies in Conflict & Terrorism, 41(3), 169–190. DOI: https://doi.org/10.1080/1057610X.2017.1283198.
  33. Mujkic, S. (2019). Ukraine War Veterans Bind Russia and Bosnian Serbs. Balkan Insight. Dostęp: https://balkaninsight.com/2019/05/22/ukraine-war-veterans-bind-russia-and-bosnian-serbs/ [22.05.2019].
  34. Mujkic, S. (2020). Bosnian Acquitted of Going to Fight in Ukrainian Conflict. Balkan Insight. Dostęp: https://balkaninsight.com/2020/03/10/gavrilo-stevic-acquitted-of-charges-for-fighting-in-ukraine/ [10.03.2020].
  35. Mumford A. (2013). Proxy Warfare. War and Conflict in the Modern World. Cambridge: Polity Press.
  36. Murauskaite, E.E. (2020). Foreign Fighters in Ukraine: Assessing Potential Risks. Vilnius: Vilnius Institute for Policy Analysis. Dostęp: https://vilniusinstitute.lt/wp-content/uploads/2020/02/FOREIGN-FIGHTERS-IN-UKRAINE-ASSESSING-POTENTIAL-RISKS.pdf [10.05.2020]
  37. OCCRP. (2018). Making a Killing. Organized Crime and Corruption Reporting Project. Dostęp: https://www.occrp.org/en/makingakilling/ [17.10.2018].
  38. Polska Agencja Prasowa. (2016, 16 czerwca). Władze Ukrainy: zatrzymany Francuz planował 15 ataków podczas Euro 2016. Dostęp: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C536273%2Cwladze-ukrainy-zatrzymany-francuz-planowal-15-atakow-podczas-euro-2016.html [09.05.2020].
  39. Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I) (1977, June 8). Dostęp: https://www.icrc.org/en/doc/assets/files/other/icrc_002_0321.pdf [10.02.2020].
  40. Protokół dodatkowy do konwencji Rady Europy o zapobieganiu terroryzmowi z 22 października 2015 r. (Dz. Urz. Unii Europejskiej L 159/17 z 22.06.2018). Dostęp: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:22018A0622(02)&from=ES [12.02.2020].
  41. Rauta, V. (2016). Proxy agents, auxiliary forces and sovereign defection: assessing the outcomes of using nonstate actors in civil conflicts. Southeast European and Black Sea Studies, 16(1), 91–111. DOI: https://doi.org/10.1080/14683857.2016.1148416.
  42. Rękawek, K. (2015). Neither “NATO’s Foreign Legion” Nor the “Donbass International Brigades” (Where Are All the) Foreign Fighters in Ukraine? (PISM Policy Paper, No. 6 (108)). Dostęp: https://www.pism.pl/publikacje/PISM_Policy_Paper_nr_6__108___Neither__NATO_s_Foreign_Legion__Nor_the__Donbass_International_Brigades____Where_Are_All_the__Foreign_Fighters_in_Ukraine [15.02.2020].
  43. Rękawek, K. (2020). Career Break or a New Career? Extremist Foreign Fighters in Ukraine. Berlin: Counter Extremism Project. Dostęp: https://www.counterextremism.com/sites/default/files/CEP%20Report_Career%20Break%20or%20a%20New%20Career_Extremist%20Foreign%20Fighters%20in%20Ukraine_April%202020.pdf [9.05.2020].
  44. Ristic, M. (2014). Serbian Fighters Help Russian Brothers in Crimea. Balkan Insight. Dostęp: http://www.balkaninsight.com/en/article/serbian-fighters-head-to-crimea [23.03.2020].
  45. Sautreuil, P. (2017). Meeting Them in the Field: A Closer Look at French Foreign Fighters in Ukraine. W: K. Rękawek (Ed.), Not Only Syria? The Phenomenon of Foreign Fighters in a Comparative Perspective (NATO Science for Peace and Security Series, vol. 134, p. 91–97). DOI: https://doi.org/10.3233/978-1-61499-757-3-91.
  46. Secrieru, S. (2017). Come and Go: Trajectories of Foreign Fighters in and out of Moldova. W: K. Rękawek (Ed.), Not Only Syria? The Phenomenon of Foreign Fighters in a Comparative Perspective (NATO Science for Peace and Security Series, vol. 134, p. 108–124). DOI: https://doi.org/10.3233/978-1-61499-757-3-108.
  47. Security Council Resolution 2178. (2014). Adopted by the Security Council at its 7272nd meeting, on 24 September 2014, S/RES/2178. New York: United Nations Security Council. Dostęp: https://www.un.org/securitycouncil/s/res/2178-%282014%29 [4.03.2020].
  48. Security Council Resolution 2396. (2017). Adopted by the Security Council at its 8148th meeting, on 21 December 2017, S/RES/2396. New York: United Nations Security Council. Dostęp: https://www.un.org/securitycouncil/content/sres23962017 [4.03.2020].
  49. Sheldon, M. (2019). The Small World of French Foreign Fighters. Atlantic Council’s Digital Forensic Research Lab. Dostęp: https://medium.com/dfrlab/the-small-world-of-french-foreign-fighters-f53799ee3673 [4.02.2019].
  50. Shtuni, A. (2019). Western Balkans Foreign Fighters and Homegrown Jihadis: Trends and Implications. CTC Sentinel, 12(7), 18–24. Dostęp: https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2019/08/CTC-SENTINEL-072019.pdf [15.02.2020].
  51. Stelmakh, A., Kholodov, P. (2017). How Russia recruits Serbian mercenaries into the ranks of its fighters in Donbas. Dostęp: http://euromaidanpress.com/2017/10/30/how-russia-recruits-serbian-mercenaries-into-the-ranks-of-its-fighters-in-donbas/ [30.10.2019].
  52. Sukhankin, S. (2019, 9 October). Foreign Mercenaries, Irregulars and ‘Volunteers’: Non-Russians in Russia’s Wars. Washington: Jamestown Foundation. Dostęp: https://jamestown.org/program/foreign-mercenaries-irregulars-and-volunteers-non-russians-in-russias-wars/ [14.01.2020].
  53. The Global Initiative Against Transnational Organized Crime. (2019). Hotspots of Organized Crime in the Western Balkans. Local vulnerabilities in a regional context. Geneva. Dostęp: https://globalinitiative.net/wp-content/uploads/2019/05/Hotspots-Report-English-13Jun1110-Web.pdf [15.02.2020].
  54. The Soufan Group. (2019). White Supremacy Extremism: The Transnational Rise of the Violent White Supremacist Movement. New York: The Soufan Center. Dostęp: https://thesoufancenter.org/wp-content/uploads/2019/09/Report-by-The-Soufan-Center-White-Supremacy-Extremism-The-Transnational-Rise-of-The-Violent-White-Supremacist-Movement.pdf [12.02.2020].
  55. Tolstoy, A., McCaffray, E. (2015). MIND GAMES: Alexander Dugin and Russia's War of Ideas. World Affairs, 177(6), 25–30. Dostęp: https://www.jstor.org/stable/43555266?seq=1 [12.02.2020].
  56. United Nations Office on Drugs and Crime. (2019). Foreign Terrorist Fighters. Manual for Judicial Training Institutes South-Eastern Europe. Vienna: United Nations. Dostęp: https://www.unodc.org/documents/frontpage/2017/Foreign_Terrorist_Fighters.pdf [5.03.2020].
  57. United Nations Secretary General (2019, February 1). Eighth report of the Secretary-General on the threat posed by ISIL (Da’esh) to international peace and security and the range of United Nations efforts in support of Member States in countering the threat (S/2019/103). Dostęp: https://www.un.org/counterterrorism/eighth-report-secretary-general-threat-posed-isil-da%E2%80%99esh-international-peace-and-security-and-range [26.02.2020].
  58. Vio, E. (2019). ‘Young Patriots’: Serbia’s Role in the European Far-right. Balkan Insight. Dostęp: https://balkaninsight.com/2019/11/19/young-patriots-serbias-role-in-the-european-far-right/ [15.06.2019].
  59. Zivanovic, M. (2018) Donbass Brothers: How Serbian Fighters Were Deployed in Ukraine, Balkan Insight. Dostęp: www.balkaninsight.com/2018/12/13/donbass-brothers-how-serbian-fighters-were-deployed-in-ukraine-12-12-2018/ [15.06.2019].
  60. Zivanovic, M. (2020). Serb Awarded for Fighting for Pro-Russian Forces in Ukraine. Balkan Insight. Dostęp: https://balkaninsight.com/2020/01/21/serb-awarded-for-fighting-for-pro-russian-forces-in-ukraine/ [21.02.2020].
  61. Zivanovic, M., Mujkic, S. (2019). Serbian Nationalist Flaunts Freedom with Ukraine Call to Arms. Balkan Insight. Dostęp: https://balkaninsight.com/2019/06/14/serbian-nationalist-flaunts-freedom-with-ukraine-call-to-arms/ [14.06.2019].