Pasek boczny artykułu

Przesłane
grudnia 13, 2024
Zaakceptowano
czerwca 30, 2025
Opublikowane
lipca 19, 2025
Pobieranie
PDF
Statystyki
Licba odsłon : 226 Pobieranie : 52

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie stanowiska Polski i Niemiec wobec programu Partnerstwa Wschodniego (PW). Przedmiotem analizy są przede wszystkim treści dokumentów, wyrażające perspektywę obu państw i wynikające z nich rozbieżności. Utworzenie wspólnej polityki Unii Europejskiej (UE) wobec krajów PW generowało szereg spornych kwestii między Polską a Niemcami. Decyzje i działania obu państw różniły się w odniesieniu do priorytetów UE w badanym regionie. Polska sukcesywnie podkreślała znaczenie wymiaru wschodniego polityki UE, aktywnie angażując się w działania na rzecz inicjatywy i rozszerzenia na wschód. Wynikało to głównie z potrzeby realizacji własnych interesów oraz zapewnienia bezpieczeństwa państwa i stabilnej sytuacji na wschodnich granicach UE. Z kolei dla Niemiec polityka UE na wschodzie postrzegana była głównie przez pryzmat interesów gospodarczych, które przeważały nad względami politycznymi. Zatem zasadne jest pytanie, jakie były różnice w podejściu Polski i Niemiec wobec rozwoju Partnerstwa Wschodniego, zwłaszcza w dobie niepewnej i dynamicznej sytuacji geopolitycznej w regionie. Porównanie polityki obu państw w ujęciu chronologicznym pozwala na ocenę trudności w kształtowaniu spójnej polityki zagranicznej UE.

Słowa kluczowe

Partnerstwo Wschodnie (PW) Polska Niemcy Unia Europejska (UE) Rosja Eastern Partnership (EaP) Poland Germany European Union (EU) Russia

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Renata Kunert-Milcarz

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Autor/współautor upoważniony przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem. Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich. Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Autor/Współautor zgłasza utwór do publikacji w czasopiśmie „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Autor/Współautor zachowują prawa autorskie i prawa do publikacji, ale przenoszą prawo do pierwszej publikacji na czasopismo.

Autor/Współautor wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Uniwersytet Dolnośląski DSW na licencji:
Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe,
której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Jak cytować
Kunert-Milcarz, R. (2025). Polska i Niemcy wobec Partnerstwa Wschodniego . Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego, 19(1), 95–121. https://doi.org/10.34862/rbm.2025.1.5
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Bibliografia

  1. Auswärtiges Amt. (2020). Razem wzmocnijmy Europę. Program prezydencji Niemiec w Radzie Unii Europejskiej 1 lipca 2020 r. – 31 grudnia 2020. https://www.eu2020.de/blob/2363548/a70fe31786bb2506b3a51d9b2e26c76f/07-03-pdf-programm-pl-data.pdf
  2. Buras, P. (2013). Polska–Niemcy: Partnerstwo dla Europy? Interesy, opinie elit, perspektywy. Centrum Stosunków Międzynarodowych. https://fwpn.org.pl/assets/Publikacje/Raporty_analizy/2013_CSM_Perspektywy_Buras/Polska_Niemcy_partnerstwo_dla_Europy.pdf
  3. Buras, P., Lang, K.-O. (2022). Partnerstwo dla Rozszerzenia: nowa oferta UE dla Ukrainy i nie tylko. Fundacja im. Stefana Batorego. Warszawa. https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2022/06/P.Buras_K-O.Lang_Partnerstwo-dla-rozszerzenia.pdf
  4. Burchard, H. von der (2023, 15 grudnia). Scholz gets Orbán out the room to open Ukraine’s membership talks. Politico. https://www.politico.eu/article/olaf-scholz-gets-viktor-orban-out-the-room-to-approve-ukraine-accession-talks/
  5. Conference. (2024, June 21). Conference on Accession to the European Union – Ukraine. Ministerial meeting opening the Intergovernmental Conference on the Accession of Ukraine to the European Union (AD 9/24, CONF-UA 2). https://www.consilium.europa.eu/media/hzmfw1ji/public-ad00009en24.pdf
  6. Cziomer, E. (2016). Wyzwania współpracy polsko-niemieckiej oraz polityki wschodniej Unii Europejskiej w kontekście kryzysu ukraińskiego: wprowadzenie. Krakowskie Studia Międzynarodowe, (2), 7–19. https://ksm.ka.edu.pl/tresc/2016-2/krakowskie-studia-miedzynarodowe-2016-nr2-wpr-cziomer.pdf
  7. Deutsche Welle. (2021, 10 listopada). Migranci na Białorusi. Merkel zadzwoniła do Putina. https://www.dw.com/pl/migranci-na-bia%C5%82orusi-merkel-zadzwoni%C5%82a-do-putina/a-59776638
  8. Deutscher Bundestag. (2022). Regierungserklärung. Bundeskanzler Olaf Scholz will „Marshall-Plan” für Wiederaufbau der Ukraine. https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2022/kw25-de-regierungserklaerung-897774
  9. Duda, A. (2023, 15 grudnia). Tweet opublikowany na platformie X. Pobrano 11 kwietnia 2025, z: https://x.com/AndrzejDuda/status/1735577718270378299?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1735577718270378299%7Ctwgr%5E1f2a622e3d2a477d512ebbaef2424f8fbd5ff5e2%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.polskieradio.pl%2F395%2F9766%2Fartykul%2F3300655polish-president-hails-historic-decision-by-eu-to-open-accession-talks-with-ukraine-moldova
  10. Escritt, T., Rinke, A. (2024, 15 listopada). Germany's Scholz calls Putin, ending Western isolation over Ukraine. Reuters. https://www.reuters.com/world/europe/germanys-scholz-russias-putin-hold-phone-call-friday-bloomberg-reports-2024-11-15/
  11. Euronest. (2024). Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie dziesiątej rocznicy rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz drugiej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, przyjęta dnia 20 marca 2024 r. Dz. Urz. UE C/2024/3824). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:C_202403824
  12. European Newsroom [ENR]. (2024, 30 maja). German Government: Ukraine meets conditions for EU accession talks. https://europeannewsroom.com/german-government-ukraine-meets-conditions-for-eu-accession-talks/
  13. Fiszer, J.M. (2019). Rosja a droga Polski do NATO i Unii Europejskiej. Stosunki polsko-rosyjskie w XXI wieku. Biuletyn Analiz i Opinii PAN, (1(34), 1–16. http://isppan.waw.pl/wp-content/uploads/2016/02/biuletyn_01_2019_34.pdf
  14. Fix, L., Kirch, A.L. (2016). Germany and the Eastern Partnership After the Ukraine Crisis. Note du Cerfa 128. Study Committee for Franco-German Relations. https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/ndc_128_kirch_fix_en.pdf
  15. Gibadło, L. (2019, 7 lutego). Germany’s New European Eastern Policy. Bulletin PISM, (17). https://pism.pl/upload/images/artykuly/legacy/files/25392.pdf
  16. Gładys, M. (2024, 29 kwietnia). Trójkąt Weimarski. Realna szansa na polską potęgę czy ładnie wyglądająca fikcja? Klub Jagielloński. https://klubjagiellonski.pl/2024/04/29/trojkat-weimarski-realna-szansa-na-polska-potege-czy-ladnie-wygladajaca-fikcja/
  17. Gotkowska, J. (2010, 17 czerwca). Niemcy wobec Partnerstwa Wschodniego. Komentarze OSW, (37). https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/komentarze_37_0.pdf
  18. Górecki, W. (2024, 29 listopada). Gruzja zawiesza integrację z UE. Analizy OSW. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2024-11-29/gruzja-zawiesza-integracje-z-ue
  19. Grieveson, R., Nechev, Z., Parkes, R. (2023). How Germany Can Realize Friendshoring In Its Neighborhood. A Half Step Plan. DGAP Policy Brief, (25). The German Council on Foreign Relations. https://dgap.org/system/files/article_pdfs/DGAP-Policy-Brief-No.25-September%202023-10pp.pdf
  20. Grosse, T. G. (2021). Cztery wymiary integracji. Wydawnictwo Sejmowe.
  21. Kaca, E. (red.). (2019). Wizja rozwoju Partnerstwa Wschodniego po 2020 roku. Raport PISM. https://static.prsa.pl/29b21811-0d5f-408c-94e4-3bab40dd87de.file
  22. Kaca, E., Łada, A. (2010). Partnerstwo Wschodnie – polska perspektywa. Biuletyn Niemiecki, (6), 9–10. https://fwpn.org.pl/assets/dowloadable_files/Biuletyn_Niemiecki_6.pdf
  23. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. (2025, 27 marca). Europa zjednoczona wokół bezpieczeństwa. Pobrano 11 kwietnia 2025, z: https://www.gov.pl/web/premier/europa-zjednoczona-wokol-bezpieczenstwa
  24. Kubilius, A. (2021). On Western strategy towards Russia: From “Putin first” to “democracy first.” European View, 20(1). https://doi.org/10.1177/17816858211003348
  25. Latoszek, E., Kłos, A. (2016). The Eastern Partnership as a New Form of the European Union’s Cooperation with the Third Countries. Studia z Polityki Publicznej, 3(4), 177–194. https://doi.org/10.33119/kszpp.2016.4.8
  26. Lunday, Ch. (2025, 4 lutego). Scholz slams Trump’s ‘self-centered’ bid to link Ukraine aid to rare earths access. Politico. https://www.politico.eu/article/olaf-scholz-slam-donald-trump-self-centered-bid-link-ukraine-aid-rare-earth-access/
  27. Maas, H. (2018, 16 czerwca). Thema „Mut zu Europa – #EuropeUnited (Przemówienie). Bulletin der Bundesregierung, (66–5). https://www.bundesregierung.de/resource/blob/975954/1147048/9d0093df82e099d53ad39fda24655e0a/66-5-bmaa-europe-united-data.pdf?download=1
  28. Malinowski, K. (2015). Polityka Niemiec wobec Europy Wschodniej: Russia first? Przegląd Politologiczny, (4), 19–32. https://doi.org/10.14746/pp.2015.20.4.2
  29. Michalski, C. (2011, 28 września). Sikorski: Partnerstwo Wschodnie? To naprawdę działa. Newsweek. https://www.newsweek.pl/swiat/sikorski-partnerstwo-wschodnie-to-dziala/8evv2m3
  30. Ministerstwo Spraw Zagranicznych [MSZ]. (2024, 1 lipca). Priorytety Polskiej Prezydencji w Grupie Wyszehradzkiej (1.07.2024-30.06.2025). V4: powrót do korzeni (Back to Basics). https://www.gov.pl/web/dyplomacja/priorytety-polskiej-prezydencji-w-grupie-wyszehradzkiej-1072024-30062025
  31. Nieczypor, K., Całus, K. (2022, 24 czerwca). Początek długiej drogi. Ukraina i Mołdawia kandydatami do UE. Analizy OSW. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-06-24/poczatek-dlugiej-drogi-ukraina-i-moldawia-kandydatami-do-ue
  32. Ogrodnik, Ł., Żornaczuk, T. (2024, 2 lipca). Powrót do korzeni – kryzysowe przewodnictwo Polski w Grupie Wyszehradzkiej. Biuletyn PISM (95). https://www.pism.pl/webroot/upload/files/Biuletyn/Biuletyn%20PISM%20nr%2095%20(2905)%202%20lipca%202024%20r(1).pdf
  33. Pankowska, M. (2025, 27 marca). Tusk na szczycie w Paryżu: „Europa straciła wszelkie iluzje wobec Rosji”. Oko.Press. https://oko.press/na-zywo/na-zywo-relacja/tusk-na-szczycie-w-paryzu-europa-stracila-wszelkie-iluzje-wobec-rosji
  34. PAP. (2008, 5 grudnia). Niemcy: nadal popieramy Partnerstwo Wschodnie. Gazeta Prawna. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/99183,niemcy-nadal-popieramy-partnerstwo-wschodnie.html
  35. PAP. (2009, 8 maja). Tusk o szczycie UE w Pradze: osiągnęliśmy to, co zamierzaliśmy. Wprost. https://www.wprost.pl/kraj/160763/tusk-o-szczycie-ue-osiagnelismy-to-co-zamierzalismy.html
  36. PAP. (2011a, 29 września). Kaczyński: Partnerstwo Wschodnie? Przyjęcia zamiast polityki. Wprost. https://www.wprost.pl/kraj/263607/kaczynski-partnerstwo-wschodnie-przyjecia-zamiast-polityki.html
  37. PAP. (2011b, 30 września). Tusk: PW to budowa stabilnej Europy. Newsweek. https://www.newsweek.pl/polska/tusk-pw-to-program-na-rzecz-budowy-stabilnej-europy/pr1w0c4
  38. PAP. (2011c, 5 października). Sikorski do PiS: nie szczujcie Polaków przeciw Niemcom. Gazeta Prawna. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/553802,sikorski-do-pis-nie-szczujcie-polakow-przeciw-niemcom.html
  39. PAP. (2013, 26 listopada). Wspólna deklaracja szefów MSZ Polski i Niemiec ws. Ukrainy. https://finanse.wp.pl/msz-wspolna-deklaracja-szefow-msz-polski-i-niemiec-ws-ukrainy-komunikat-6116424350263425a
  40. PAP. (2019, 13 maja). Tusk: Nie ma wątpliwości, że kraje PW zbliżyły się do UE bardziej niż kiedykolwiek. Gazeta Prawna. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/1412094,donald-tusk-o-pw-i-ue.html
  41. Pieńkowski, J., Dziubańska, A., Jasiński, Ł. (2024). Platforma Wsparcia Mołdawii. Biuletyn PISM, (67). https://www.pism.pl/webroot/upload/files/Biuletyn/Biuletyn%20PISM%20nr%2067%20(2877)%2023%20kwietnia%202024%20r.pdf
  42. PolandMFA. (2013, 20 grudnia). Rozmowa wideo MSZ - cz.3. Minister Radosław Sikorski o Partnerstwie Wschodnim po szczycie w Wilnie. [Wideo]. https://www.youtube.com/watch?v=Zc5gtbMyLOc
  43. Polskie Radio. (2013, 23 listopada). Premier Ukrainy: UE proponowała nam kredyt 1 mld euro na siedem lat… https://www.polskieradio.pl/75/921/artykul/985376,premier-ukrainy-ue-proponowala-nam-kredyt-1-mld-euro-na-siedem-lat%E2%80%A6
  44. Popławski, K., Kwiatkowska, A. (2014). Niemcy wobec konfliktu rosyjsko-ukraińskiego – szok i niedowierzanie. Komentarze OSW, (132). https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/komentarze_132.pdf
  45. Rada Unii Europejskiej. (2007, 15 czerwca). Strengthening the European Neighbourhood Policy - Presidency Progress Report (10874/07). https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10874-2007-INIT/en/pdf
  46. Rada Unii Europejskiej. (2008). Draft Joint Declaration of the Paris Summit for the Mediterranean. Paris, 13 July 2008. https://ufmsecretariat.org/wp-content/uploads/2012/09/ufm_paris_declaration1.pdf
  47. Rada Unii Europejskiej. (2009a, 29 kwietnia). Konkluzje prezydencji. Zmieniona wersja konkluzji prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli (19–20 marca 2009 r.) (7880/1/09 REV 1). https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7880-2009-REV-1/pl/pdf
  48. Rada Unii Europejskiej. (2009b). Wspólna deklaracja przyjęta podczas szczytu Partnerstwa Wschodniego w Pradze (8435/09, Presse 78). 7 maja 2009. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST%208435%202009%20INIT/PL/pdf
  49. Rada Unii Europejskiej. (2011). Joint Declaration of the Eastern Partnership Summit. Warsaw, 29–30 September 2011 (14983/11, Presse 341). https://www.consilium.europa.eu/media/31798/2011_eap_warsaw_summit_declaration_en.pdf
  50. Rada Unii Europejskiej. (2014a). Decyzja Rady z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie podpisania, w imieniu Unii Europejskiej, i tymczasowego stosowania Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, w odniesieniu do preambuły, art. 1 oraz tytułów I, II i VII tego układu (2014/295/UE). Dz. Urz. UE L 161 z 29.05.2014 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2014/295/oj
  51. Rada Unii Europejskiej. (2014b). Decyzja Rady z dnia 23 czerwca 2014 r. w sprawie podpisania, w imieniu Unii Europejskiej, oraz tymczasowego stosowania Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, w odniesieniu do jego tytułu III (z wyjątkiem postanowień dotyczących traktowania pracowników będących obywatelami państw trzecich legalnie zatrudnionych na terytorium drugiej Strony) oraz tytułów IV, V, VI i VII, jak również powiązanych załączników i protokołów (2014/668/UE, consolidated text). Dz. Urz. UE L 278 z 20.09.2014 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2014/668/2014-09-29
  52. Rada Unii Europejskiej. (2017a). Decyzja Rady (UE) 2017/1247 z dnia 11 lipca 2017 r. w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, z wyjątkiem postanowień dotyczących traktowania obywateli państw trzecich legalnie zatrudnionych jako pracownicy na terytorium drugiej strony. Dz. Urz. UE L 181 z 12.07.2017 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2017/1247/oj
  53. Rada Unii Europejskiej. (2017b). Decyzja Rady (UE) 2017/1248 z dnia 11 lipca 2017 r. w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, w odniesieniu do postanowień dotyczących traktowania obywateli państw trzecich legalnie zatrudnionych jako pracownicy na terytorium drugiej strony. Dz. Urz. UE L 181 z 12.07.2017 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2017/1248/oj
  54. Rada Unii Europejskiej. (2017c). Joint Declaration of the Eastern Partnership Summit (Brussels, 24 November 2017) (14821/17, COEST 324). https://www.consilium.europa.eu/media/31758/final-statement-st14821en17.pdf
  55. Rada Unii Europejskiej. (2024, 25 czerwca). UE rozpoczyna negocjacje akcesyjne z Mołdawią. Komunikat prasowy 579/24. https://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2024/06/25/eu-opens-accession-negotiations-with-moldova/pdf/
  56. Rada Europejska. (2015). Joint Declaration of the Eastern Partnership summit (Riga, 21–22 May 2015). https://www.consilium.europa.eu/media/21526/riga-declaration-220515-final.pdf
  57. Rada Europejska. (2022, 24 czerwca). Konkluzje Rady Europejskiej (EUCO 24/22). https://www.consilium.europa.eu/media/57463/2022-06-2324-euco-conclusions-pl.pdf
  58. Rada Europejska. (2023, 15 grudnia). Posiedzenie Rady Europejskiej (14 i 15 grudnia 2023) - konkluzje (EUCO 20/23). https://www.consilium.europa.eu/media/68989/europeancouncilconclusions-14-15-12-2023-pl.pdf
  59. Romaniec, R. (2020, 19 czerwca). Heiko Maas: Potrzebna nam nowa polityka wschodnia. Wywiad. Deutsche Welle. https://p.dw.com/p/3e0Vj
  60. Ruszkowski, J. (2016). Podejście konstruktywistyczne w badaniach europeizacji ad personam. W kierunku socjofunkcjonalizmu. W: J. Czaputowicz (red.). Zastosowanie konstruktywizmu w studiach europejskich (s. 52–72). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323521709
  61. Sikorski, R. (2009, 7 maja). Informacja ministra spraw zagranicznych o założeniach polskiej polityki zagranicznej w 2008 r. Sejm 6. kadencji, 15 posiedzenie, 1 punkt porządku dziennego. https://orka2.sejm.gov.pl/Debata6.nsf/main/20C4290E
  62. Sikorski, R. (2019, 29 listopada). Wystąpienie Radosława Sikorskiego o Partnerstwie Wschodnim. [Wideo] https://www.youtube.com/watch?v=2cOZ1hYGpRU
  63. Sikorski, R. (2020, 15 grudnia). Sytuacja w krajach Partnerstwa Wschodniego. Wystąpienie Radosława Sikorskiego, Parlament Europejski. [Wideo]. https://www.youtube.com/watch?v=QsliJkS6Sz4
  64. Steinmeier, F.W. (2008, 5 grudnia). Rede des Bundesaußenministers Frank-Walter Steinmeier vor dem XIII. Deutsch-Polnischen Forum. https://www.auswaertiges-amt.de/de/newsroom/081205-bm-deupolforum-215922
  65. Stolarczyk, M. (2010a). Polska i Niemcy wobec polityki wschodniej Unii Europejskiej i stosunków z Rosją w pierwszej dekadzie XXI wieku. Rocznik Integracji Europejskiej, (4), 29–66. https://doi.org/10.14746/rie.2010.4.2
  66. Stolarczyk, M. (2010b). Zbieżność i różnice interesów w stosunkach polsko-niemieckich w latach 1989–2009. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/4370/1/Stolarczyk_Zbieznosc_i_roznice_interesow_w_stosunkach.pdf
  67. Scholz, O. (2023, May 9). Address by Olaf Scholz, Chancellor of the Federal Republic of Germany as part of the European Parliament’s series of plenary debates „This is Europe”. Strasburg. https://www.bundesregierung.de/breg-en/news/address-by-olaf-scholz-2189412
  68. Traktat o Unii Europejskiej. (2004). Tekst skonsolidowany uwzględniający zmiany wprowadzone Traktatem z Lizbony. Dz. Urz. UE C 202/13 https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:9e8d52e1-2c70-11e6-b497-01aa75ed71a1.0018.01/DOC_2&format=PDF
  69. Tusk D. (2019). Szczerze. Agora.
  70. Tusk, D. (2023). Tweet opublikowany na platformie X. 14 grudnia 2023. Pobrano 11 kwietnia 2025, z: https://x.com/donaldtusk/status/1735410117921648938?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1735410117921648938%7Ctwgr%5E1f2a622e3d2a477d512ebbaef2424f8fbd5ff5e2%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.polskieradio.pl%2F395%2F9766%2Fartykul%2F3300655polish-president-hails-historic-decision-by-eu-to-open-accession-talks-with-ukraine-moldova
  71. TVN24. (2015, 22 maja). Tusk: Partnerstwo Wschodnie to nie automatyczna droga do UE. https://tvn24.pl/swiat/tusk-partnerstwo-wschodnie-to-nie-automatyczna-droga-do-ue-ra544875-ls3302235
  72. TVN24. (2016, 20 czerwca). Steinmeier o „wymachiwaniu szabelką”, rzecznik MSZ o „donośnym pohukiwaniu” generałów. Pobrano 9 kwietnia 2025, z: https://tvn24.pl/swiat/steinmeier-o-wymachiwaniu-szabelka-rzecznik-msz-o-donosnym-pohukiwaniu-generalow-ra654199-ls3183713
  73. Układ. (2014). Układ o Stowarzyszeniu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony. Dz. Urz. UE L 161/3 z dnia 29.05.2014. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:22014A0529(01)
  74. Waterfield, B. (2024, 11 listopada). Poland seeks British help to protect Ukraine after Trump win. The Times. https://www.thetimes.com/world/europe/article/poland-uk-alliance-prevent-sell-out-ukraine-donald-trump-fl3pc65n8
  75. Wenerski, Ł. (2014). Razem w Unii Europejskiej – wspólne spojrzenie na Wschód. W: A. Łada (red.), Wspólna dekada. Polska i Niemcy: 10 lat razem w Unii Europejskiej (s. 15–32). Instytut Spraw Publicznych. https://fwpn.org.pl/assets/Publikacje/Raporty_analizy/2014_05_12_Wspolna_dekada/1407491857.pdf
  76. Wieliński, B.T. (2022, 5 kwietnia). Samokrytyka Steinmeiera. Prezydent Niemiec kaja się za Nord Stream 2. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,75399,28301088,samokrytyka-steinmeiera-prezydent-niemiec-kaja-sie-za-nord.html
  77. Wojciechowski, M. (2011, 5 października). PiS nie lubi Partnerstwa Wschodniego. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,75398,10408578,pis-nie-lubi-partnerstwa-wschodniego.html
  78. Wspólne oświadczenie. (2021, 29 kwietnia). Wspólne oświadczenie ministrów spraw zagranicznych państw Grupy Wyszehradzkiej w sprawie Partnerstwa Wschodniego. Pobrano 1 grudnia 2022, z: https://www.gov.pl/attachment/36037f0b-62ed-4a3a-a310-053e6c50524f
  79. Żurawski vel Grajewski, P. (2015). Poland towards the German leadership in the European Union. Confrontation and Cooperation: 1000 Years of Polish-German-Russian Relations, 2(1), 63–84. https://doi.org/10.1515/conc-2015-0006