Pasek boczny artykułu

Przesłane
kwietnia 28, 2025
Zaakceptowano
grudnia 17, 2025
Opublikowane
grudnia 23, 2025
Pobieranie
PDF
Statystyki
Licba odsłon : 64 Pobieranie : 37

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Artykuł stanowi próbę konceptualizacji geopolityki surowców jako operatu badawczego w naukach o bezpieczeństwie i stosunkach międzynarodowych. Porównano wybrane koncepcje geopolityczne i surowcowe, identyfikując wspólne założenia dotyczące znaczenia zasobów w procesach geopolitycznych. Następnie zaproponowano definicję geopolityki surowców oraz ramę operacjonalizacji, obejmującą sześć wymiarów analizy: zasoby, bezpieczeństwo technologiczne, gospodarkę i handel, technologię i innowacje, środowisko oraz komponent społeczno-etyczny. Opracowano model cyklu technologiczno-surowcowego, inspirowany teorią długich cykli i ujęciem innowacji, wskazując jego zastosowanie przykładami historycznymi. Artykuł pokazuje, że geopolityka surowców stanowi użyteczne narzędzie wyjaśniania współczesnych napięć w środowisku bezpieczeństwa technologicznego.

Słowa kluczowe

bezpieczeństwo technologiczne geopolityka surowców bezpieczeństwo międzynarodowe cykle rozwoju technologii geopolityka technologii rywalizacja technologiczna technological security resource geopolitics international security technology development cycles technology geopolitics technological competition

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Lewandowski

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Autor/współautor upoważniony przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem. Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich. Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Autor/Współautor zgłasza utwór do publikacji w czasopiśmie „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Autor/Współautor zachowują prawa autorskie i prawa do publikacji, ale przenoszą prawo do pierwszej publikacji na czasopismo.

Autor/Współautor wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Uniwersytet Dolnośląski DSW na licencji:
Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe,
której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Jak cytować
Lewandowski, P. (2025). Geopolityka surowców w warunkach rywalizacji technologicznej. Propozycja modelu analitycznego. Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego, 19(2), 95–120. https://doi.org/10.34862/rbm.2025.2.5
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Bibliografia

  1. Abdurasulov, A., Plummer, R. (2025, 1 maja). What minerals does Ukraine have and what are they used for? BBC News. Pobrano 01.12.2025 z https://www.bbc.com/news/world-europe-68412345
  2. Álvarez Calderón, C. E., Trujillo Palacio, J. H. (2020). Geopolitics of rare earths: a strategic natural resource for the multidimensional security of the State. Revista Científica General José María Córdova (Colombian Journal of Military and Strategic Studies), 18(30), 335–355. https://doi.org/10.21830/19006586.587
  3. Antunes, S., & Camisão, I. (2018). Introducing Realism in International Relations Theory. E-International Relations. https://www.e-ir.info/2018/02/27/introducing-realism-in-international-relations-theory/
  4. Auty, R. (2004). Natural resources and civil strife: a two-stage process. Geopolitics, 9(1), 29–49. https://doi.org/10.1080/14650040412331307822
  5. Auty, R. (2010). Links between Resource Extraction, Governance and Development: African Experience. ARI, 171. https://www.files.ethz.ch/isn/125772/ARI171-2010_Auty_Resource_extraction_Governance_Development_Africa.pdf
  6. Auty, R. M. (2003). Natural Resources, Development Models and Sustainable Development. Environmental Economics Programme (Discussion Paper 03-01). International Institute for Environment and Development. https://www.iied.org/sites/default/files/pdfs/migrate/9243IIED.pdf
  7. Auty, R. M. (2017). Natural Resources and Small Island Economies: Mauritius and Trinidad and Tobago. The Journal of Development Studies, 53(2), 264–277. https://doi.org/10.1080/00220388.2016.1160063
  8. Bäcker, R. i in. (2016). Metodologia badań politologicznych. Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych. https://repozytorium.umk.pl/server/api/core/bitstreams/77a9517e-3e48-47f3-9185-49699aaf494d/content
  9. Banasik, M., & Chojnowski, L. (2024). Strategic Competition and Its Implications for International Security. Journal of Modern Science, 60(6), 24–45. https://doi.org/10.13166/jms/196758
  10. Borowiec, P. (2020a). Czy geopolityka może być uznana za samodzielną dyscyplinę naukową. W A. Tyszkiewicz & P. Borowiec (red.), Teorie i podejścia badawcze geopolityki (s. 63–79). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  11. Borowiec, P. (2020b). Geopolityka jako paradygmat badawczy? Rola paradygmatu w strukturze wiedzy geopolitycznej, W A. Tyszkiewicz & P. Borowiec (red.), Teorie i podejścia badawcze geopolityki (s. 81–99). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  12. Burchill, S. (2006). Liberalizm. W S. Burchill i in., Teorie stosunków międzynarodowych (tłum. P. Frankowski). Książka i Wiedza.
  13. Butts, K. H. (2015). Geopolitics of Resource Scarcity. Penn State Journal of Law & International Affairs, 3(2), 1–9. https://elibrary.law.psu.edu/jlia/vol3/iss2/5
  14. Chomczyński, P. (2007). Uwarunkowania podejmowania działań obronnych lub ich zaniechania w przypadku osób nękanych w miejscu pracy. Przegląd Socjologii Jakościowej, 3(2), 82–111. https://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume4/PSJ_3_2_Chomczynski.pdf
  15. Christensen, C. M. (1997). The Innovator's Dilemma: When New Technologies Cause Great Firms to Fail. Harvard Business School Press.
  16. Cohen, S. B. (2003). Geopolitics of the World System. Lanham.
  17. Fabirkiewicz, K. (2021, 4 sierpnia). Wpływ katastrofy klimatycznej na bezpieczeństwo i konflikty zbrojne. Instytut Nowej Europy. https://ine.org.pl/wplyw-katastrofy-klimatycznej-na-bezpieczenstwo-i-konflikty-zbrojne/
  18. Grochmalski, P., Lewandowski, P., & Paszak, P. (2020). US-China technological rivalry and its implications for the Three Seas Initiative (3SI). European Research Studies Journal, XXIII (Special Issue 2), 840-853. https://doi.org/10.35808/ersj/1901
  19. Growiec, J., & Schumacher, I. (2008). On technical change in the elasticities of resource inputs. Resources Policy, 33(4), 210-221. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2008.08.006
  20. de Haes, S., & Paul, L. (2024). Environmental impacts of extraction and processing of raw materials for the energy transition (PBL publication no. 5364). PBL Netherlands Environmental Assessment Agency. https://www.pbl.nl/system/files/document/2024-02/PBL-2024-Environmental-impacts-of-extraction-and-processing-of-raw-materials-for-the-energy-transition-5364.pdf
  21. Haumann, S. (2018). Towards a Historical Understanding of Critical Raw Materials: Suggestions From a History of Technology Perspective. GAIA, 27(4), 373–378. https://doi.org/10.14512/gaia.27.4.9
  22. Hoffmann, M. (2020). Zastosowanie paradygmatu konstruktywistycznego w badaniach nad geopolityką. W A. Tyszkiewicz & P. Borowiec (red.), Teorie i podejścia badawcze geopolityki (s. 101–112). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  23. International Renewable Energy Agency [IRENA]. (2024). Geopolitics of the energy transition: Energy security. Pobrano 01.12.2025 z https://www.irena.org/Publications/2024/Apr/Geopolitics-of-the-energy-transition-Energy-security
  24. Klare, M. (2001). Resource Wars. New York: Metropolitan Books.
  25. Klare, M. (2019, 12 czerwca). It's always the oil. Resilience.org. Pobrane 10.04.2025 z https://www.resilience.org/stories/2019-07-12/michael-klare-its-always-the-oil/
  26. Klare, M. T. (2002). Resource Wars: The New Landscape of Global Conflict. Holt.
  27. Klare, M. T. (2004). Blood and Oil: The Dangers and Consequences of America’s Growing Petroleum Dependency. Penguin.
  28. Klare, M. T. (2008). Rising Powers, Shrinking Planet: The New Geopolitics of Energy. Metropolitan Books.
  29. Kutcher, K. C. (2024, 23 września). The Russo-Ukrainian war and Mackinder’s Heartland thesis. Geopolitical Monitor. Pobrano 20.04.2025 z https://www.geopoliticalmonitor.com/the-ukraine-war-and-mackinders-heartland-thesis/
  30. Le Billon, P. (2001). Fuelling War: Natural Resources and Armed Conflicts (Adelphi Paper 357). Oxford University Press.
  31. Le Billon, P. (2005). The Geopolitical Economy of 'Resource Wars.' W The Geopolitics of Resource Wars: Resource Dependence, Governance and Violence (s. 1–22). Routledge.
  32. Lewandowski, P. (2021). Geopolityczny wymiar badania konfliktów zbrojnych: konceptualizacja teoretyczna kategorii uwarunkowań geopolitycznych. Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie, 15, 9–32. https://www.wydawnictwo.aksim.edu.pl/wp-content/uploads/2023/07/Studia-torunskie-15.pdf
  33. Lewandowski, P. (2023). Ład międzynarodowy jako przedmiot poznania w naukach o bezpieczeństwie. Wiedza Obronna, 284(3). https://doi.org/10.34752/2023-d284
  34. Lewandowski, P. (2024). Od innowacji do konfrontacji. Rywalizacja technologiczna jako aspekt nowego wymiaru zmagań geopolitycznych (geotechnopolitycznych). Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica, 33(413), 95–111. https://doi.org/10.24917/20813333.33.9
  35. Lewandowski, P., & Stępińska-Ustasiak, L. (2024). Od innowacji do technorywalizacji. Dynamika bezpieczeństwa technologicznego: technokolonializm, technonacjonalizm, hegemonia technologiczna i protekcjonizm technologiczny. Myśl Ekonomiczna i Polityczna, 83(4B), 95–123. Pobrano z https://mysl.lazarski.pl/mysl/article/view/2139
  36. Mandle, L. (2025). Modelski’s long cycle revisited: Comparing American decline to British deconcentration. Journal of World-Systems Research, 31(1), 417–453. https://doi.org/10.5195/jwsr.2025.1301
  37. Martinez Machain, C., Kaye, R., & Oestman, J. (2017, 24 maja). Great Power and Foreign Policy. Oxford Research Encyclopedia of Politics. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190228637.013.432
  38. Masara, W. B. (2021). Environment-Conflict Nexus: The Relevance of Thomas Homer-Dixon’s Environmental Conflict Theory in Africa. African Journal of Empirical Research, 2(2), 170–175. https://doi.org/10.51867/ajer.v2i2.42
  39. Michalski, M., & Jurgilewicz, M. (2023). Konflikty technologiczne. Wydawnictwo Difin.
  40. Modelski, G. (2005). Long-Term Trends in World Politics. Journal of World-Systems Research, 11(2), 195–206. https://doi.org/10.5195/jwsr.2005.387
  41. Oleszkiewicz, M. (2023). Rozważania o cyklach Modelskiego. Pobrano 10.03.2025 z https://strategyandfuture.org/rozwazania-o-cyklach-modelskiego/
  42. Pitron, G. (2019). Wojna o metale rzadkie. Ukryte oblicze transformacji energetycznej i cyfrowej. Wydawnictwo Literackie.
  43. Scholvin, S. (2016). Geopolitics: An overview of concepts and empirical examples from international relations (FIIA Working Paper 91). Finnish Institute of International Affairs. https://www.files.ethz.ch/isn/196701/wp91-Geopolitics.pdf
  44. Siddique, H. A. (2022). Understanding the US and China rivalry through Modelski’s model and offensive realism theory (The past, present & future). International Journal of Politics and Security (IJPS), 4(3), 271–298. https://doi.org/10.53451/ijps.1094852
  45. Sobel, R. S., & Clemens, J. (2020). The Essential Joseph Schumpeter. Fraser Institute. https://www.fraserinstitute.org/sites/default/files/essential-joseph-schumpeter.pdf
  46. Tomala, J., & Urbaniec, M. (2024). Towards sustainable development in the European Union: a critical raw materials perspective. Economics and Environment, 88(1), 654. https://doi.org/10.34659/eis.2024.88.1.654
  47. UNIDO. (2024). The Future of Industrialization: Building Future-ready Industries to Turn Challenges into Sustainable Solutions. United Nations Industrial Development Organization. https://tinyurl.com/4ycjmk5x
  48. Upadhyay, C. S., & Rawal, P. (2018). A critical study of Joseph A. Schumpeter’s innovation theory of entrepreneurship. International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT), 6(1), 1678–1684. https://ijcrt.org/papers/IJCRT1705239.pdf
  49. Venier, P. (2024). The Geopolitical Thought of Sir Halford Mackinder. Géostratégie. https://geostrategie.ca/2024/05/27/the-geopolitical-thought-of-sir-halford-mackinder/
  50. Waltz, K. (2010). Struktura teorii stosunków międzynarodowych. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  51. Xie, W., Yan, T., Xia, S., & Chen, F. (2020). Innovation or Introduction? The Impact of Technological Progress Sources on Industrial Green Transformation of Resource-based Cities in China. Frontiers in Energy Research, 8, 598141. https://doi.org/10.3389/fenrg.2020.598141
  52. Zagóra-Jonszta, U. (2015). Teoria rozwoju gospodarczego i „twórczej destrukcji” Schumpetera oraz jej aktualność. Optimum. Studia Ekonomiczne, 3(75), 9–20. http://hdl.handle.net/11320/3340
  53. Zakrzewski, M. (2021). Theories of classical geopolitics. W J. Kloczkowski (red.), Geopolitics (Social Dictionary Series, s. 25–37). Ignatianum University Press. https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/pliki/geopolityka_en.pdf
  54. Zeihan, P. (2023a). Koniec świata. Zysk i spółka.
  55. Zeihan, P. (2023b). The future of manufacturing: Where and why? Apriori. Pobrano z https://www.apriori.com/resources/video/peter-zeihan-the-future-of-manufacturing-supply-chains/