Pasek boczny artykułu

Przesłane
września 7, 2025
Zaakceptowano
grudnia 14, 2025
Opublikowane
grudnia 23, 2025
Pobieranie
PDF
Statystyki
Licba odsłon : 42 Pobieranie : 6

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest analizie potencjału energetyki termojądrowej jako przyszłego filaru systemu energetycznego oraz bezpieczeństwa energetycznego państw. Celem badania jest ocena aktualnego etapu rozwoju technologii fuzyjnych oraz ich możliwych konsekwencji geopolitycznych, gospodarczych i społecznych. Na podstawie analizy literatury przedmiotu, raportów instytucjonalnych (m.in. IAEA, IEA, OECD/NEA) oraz dokumentów projektowych dotyczących kluczowych programów badawczych (ITER, JT-60SA, STEP) przedstawiono główne zalety i ograniczenia fuzji termojądrowej w odniesieniu do transformacji energetycznej. Artykuł omawia również wyzwania związane z kosztami, długim horyzontem komercjalizacji, ryzykiem nierówności technologicznych, podwójnym (cywilno-wojskowym) charakterem części technologii oraz zagrożeniami dla infrastruktury krytycznej. Osobną uwagę poświęcono polskiemu wkładowi w badania fuzyjne w ramach EUROfusion. Wyniki analizy wskazują, że fuzja termojądrowa ma wysoki potencjał jako niskoemisyjne i stabilne źródło energii, jednak jej przekształcenie w realny filar miksu energetycznego będzie zależeć od tempa postępu technologicznego, ram regulacyjnych oraz zdolności utrzymania długofalowej współpracy międzynarodowej.

Słowa kluczowe

fuzja jądrowa energetyka fuzyjna bezpieczeństwo energetyczne tokamak ITER JT-60SA STEP geopolityka energii Polska badania nad fuzją thermonuclear fusion fusion energy energy security tokamak ITER JT-60SA STEP geopolitics of energy Poland fusion research

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Izabela Fornal

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Autor/współautor upoważniony przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem. Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich. Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Autor/Współautor zgłasza utwór do publikacji w czasopiśmie „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Autor/Współautor zachowują prawa autorskie i prawa do publikacji, ale przenoszą prawo do pierwszej publikacji na czasopismo.

Autor/Współautor wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Uniwersytet Dolnośląski DSW na licencji:
Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe,
której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Jak cytować
Fornal, I. (2025). Przyszłość energetyki – od fuzji termojądrowej po pierwsze reaktory. Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego, 19(2), 147–171. https://doi.org/10.34862/rbm.2025.2.7
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Bibliografia

  1. Allenby, B.R. (2015). The Applied Ethics of Emerging Military and Security Technologies (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315241364
  2. American Nuclear Society [ANS]. (2023, 6 listopada). JT-60SA is now the largest operating tokamak: What does that mean for ITER and JET? Nuclear Newswire. Pobrano 21.09.2025 z https://www.ans.org/news/article-5512/jt60sa-is-now-the-largest-operating-tokamak-what-does-that-mean-for-iter-and-jet/
  3. Ball, P. (2023, 1 czerwca). What is the future of fusion energy? Scientific American. June Issue. Pobrano 10.12.2025 z https://www.scientificamerican.com/article/what-is-the-future-of-fusion-energy/
  4. Bolt, H., Barabash, V., Federici, G., Linke, J., Loarte, A., Roth, J., & Sato, K. (2002). Plasma facing and high heat flux materials – needs for ITER and beyond. Journal of Nuclear Materials, 307–311, 43– 52. https://doi.org/10.1016/S0022-3115(02)01175-3
  5. Coleman, M., & McIntosh, S. (2019). BLUEPRINT: A novel approach to fusion reactor design. Fusion Engineering and Design, 139, 26–38. https://doi.org/10.1016/j.fusengdes.2018.12.036
  6. Czerniawski, J. (2019). Energetyka fuzyjna. Politechnika Warszawska. https://www.if.pw.edu.pl/~pluta/pl/dyd/mtj/zal1/pz21/Jakub-Czerniawski-18-19.pdf
  7. Dickman, S. (1987). Nations meet to plan for world nuclear fusion effort. Nature 329, 753. https://doi.org/10.1038/329753a0
  8. Directorate-General for Energy. (2023, 1 grudnia). EU and Japan celebrate start of operations of the JT-60SA fusion reactor and reaffirm close cooperation on fusion energy. Pobrano 10.12.2025 z https://energy.ec.europa.eu/news/eu-and-japan-celebrate-start-operations-jt-60sa-fusion-reactor-and-reaffirm-close-cooperation-fusion-2023-12-01_en
  9. Eurofusion. (2022). European Research Roadmap IN BRIEF to the Realisation of Fusion Energy. https://euro-fusion.org/eurofusion/roadmap/
  10. European Commission. (2021, 17 maja). In focus: Fusion power and the ITER project. https://commission.europa.eu/news-and-media/news/focus-fusion-power-and-iter-project-2021-05-17_en
  11. European Commission. (b.d.). Fusion energy and ITER. https://energy.ec.europa.eu/topics/research-and-technology/fusion-energy-and-iter_en
  12. Everllence. (b.d.). Our Focus: Moving big things to zero. Pobrano 15.09.2025 z https://www.everllence.com/our-focus
  13. Gałkowski, A., & Kubkowska, M. (2020a). Badania termojądrowe w Polsce. Część 1. Postępy Techniki Jądrowej, 63(2), 2–11. https://www.ichtj.waw.pl/ptj/Pliki/ptj2020no2.pdf
  14. Gałkowski, A., & Kubkowska, M. (2020b). Badania termojądrowe w Polsce. Część 2. Postępy Techniki Jądrowej, 63(4), 2–9. https://www.ichtj.waw.pl/ptj/Pliki/ptj2020no4.pdf
  15. GlobeNewswire (2025, 24 września). Global Nuclear Fusion Energy Report 2026–2046: Near- term projections suggest the first comercial Fusion power plants could Begin operation between 2023–2035. Pobrano 10.12.2025 z https://www.globenewswire.com/news-release/2025/09/24/3155230/0/en/Global-Nuclear-Fusion-Energy-Market-Report-2026-2046-Near-term-Projections-Suggest-the-First-Commercial-Fusion-Power-Plants-Could-Begin-Operation-Between-2030-2035.html
  16. Goddard, S. E., & Larkin, C. (2025). Nuclear Shibboleths: The Logics and Future of Nuclear Nonuse. International Organization, 79(1), 117–145. https://doi.org/10.1017/S0020818324000341
  17. Intergovernmental Panel on Climate Change [IPCC]. (2023). Climate change 2023. AR6 synthesis report. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/
  18. International Atomic Energy Agency [IAEA]. (2023). IAEA World Fusion Outlook 2023. Fusion Energy: Present and Future. https://doi.org/10.61092/iaea.ehyw-jq1g
  19. International Energy Agency [IEA]. (2023). World Energy Outlook 2023. https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2023
  20. IPP. (b.d.a). The IPP and ITER. Pobrano 17.12.2025 z https://www.ipp.mpg.de/16629/einfuehrung
  21. IPP. (b.d.b). The ASDEX Upgrade divertor tokamak went into operation at Garching in 1991. Max Planck Institute for Plasma Physics. Pobrano 17.09.2025 z https://www.ipp.mpg.de/16195/asdex
  22. ITER Organization. (2025). Fusion energy. https://www.iter.org/fusion-energy/what-fusion
  23. Japan Atomic Energy Agency [JAEA]. (2023, 6 listopada). JT-60SA Achieves First Plasma: Another Step Toward Realization of Fusion Energy. Pobrano 10.12.2025 z https://www.jaif.or.jp/en/news/6769
  24. JT-60AS. (b.d.). Main Research Objectives of JT-60SA. https://www.jt60sa.org/wp/
  25. Kroenig, M. (2020). The Return of Great Power Rivalry: Democracy versus Autocracy from the Ancient World to the U.S. and China. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780190080242.001.0001
  26. Mikulski, A. (2020). Energetyka jądrowa na świecie i w Polsce w 2019 roku. Postępy Techniki Jądrowej, 63(2), 18–26. https://www.ichtj.waw.pl/ptj/Pliki/ptj2020no2.pdf
  27. Moskowitz, C., & Twombly, M. (2025, 16 września). How Fusion Energy Could Power the Future. Scientific American, October Issue. Pobrano 12.12.2025 z https://www.scientificamerican.com/article/how-three-fusion-reactor-designs-could-power-tomorrow/
  28. OECD Nuclear Energy Agency. (2025). Roadmaps to New Nuclear 2025: Report for Ministers and CEOs. OECD Publishing. https://www.oecd-nea.org/jcms/pl_111410/roadmaps-to-new-nuclear-2025-report-for-ministers-and-ceos
  29. Pao, J. (2025, 28 kwietnia). National Security at a Crossroads: Fusion Energy’s New Strategic Role. Pobrano 8.12.2025 z https://www.techjournal.uk/p/national-security-at-a-crossroads
  30. Saniawa, D. (2023). Wybrane zagadnienia z obszaru nowych technologii wytwarzania energii elektrycznej. SEP Radom. https://sep.radom.pl/img/dionizy-saniawa-wybrane-zagadnienia-z-obszaru-nowych-technologii-wytwarzania-energii-elektrycznej.pdf
  31. Sayler, K.M. (2024). Emerging Military Technologies: Backgraound an Issues for Congress (Report 46458, version 13 updated). Congressional Research Service. https://www.congress.gov/crs-product/R46458
  32. Shimada, M., Hara, M., Otsuka, T., Oya, Y., & Hatano, Y. (2015). Defect annealing and thermal desorption of deuterium in low dose HFIR neutron-irradiated tungsten. Journal of Nuclear Materials, 463, 1005–1008. https://doi.org/10.1016/j.jnucmat.2014.10.054
  33. The Economist. (2023, 23 marca). Fusion power is coming back into fashion. https://www.economist.com/science-and-technology/2023/03/22/fusion-power-is-coming-back-into-fashion
  34. Wampler, W., & Doerner, R. (2009). The influence of displacement damage on deuterium retention in tungsten exposed to plasma. Nuclear Fusion, 49(11), 115023. https://doi.org/10.1088/0029-5515/49/11/115023
  35. Wessen, R. R., Borden, C., Ziemer, J., & Kwok, J. (2013). Space mission concept development using concept maturity levels. AIAA SPACE 2013 Conference & Exposition (San Diego, California, September 10–12, 2013). JPL Open Repository. Pobrano 20.09.2025 z https://hdl.handle.net/2014/44299
  36. WikanaBioenergia. (2025, 12 września). Czy fuzja może zostać wykorzystana militarnie? Pobrano 20.09.2025 z https://wikanabioenergia.pl/czy-fuzja-moze-zostac-wykorzystana-militarnie
  37. World Nuclear Association [WNA]. (2025, 6 września). Highlights from Executive Plenary — Day Two. Pobrano 18.09.2025 z https://world-nuclear.org/news-and-media/association-news/highlights-from-executive-plenary-day-two
  38. World Nuclear Association [WNA]. (2025, 5 czerwca). Nuclear fusion power. Pobrano 18.09.2025 z https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-fusion-power
  39. World Nuclear News [WNN]. (2025, 16 października). US Army launches advanced reactor programme. Pobrano 20.09.2025 z https://www.world-nuclear-news.org/articles/us-army-launches-advanced-reactor-programme