Pasek boczny artykułu

Przesłane
października 12, 2025
Zaakceptowano
grudnia 17, 2025
Opublikowane
grudnia 23, 2025
Pobieranie
PDF
Statystyki
Licba odsłon : 47 Pobieranie : 10

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Opracowanie przedstawia problematykę zdolności liberalnych demokracji (głównie europejskich) do przeciwdziałania wrogim działaniom poniżej progu wojny w cyberprzestrzeni w warunkach policentryzacji ładu międzynarodowego, powrotu realizmu w stosunkach międzynarodowych (przy założeniu, że w przeszłości nastąpił jego odwrót) oraz przyspieszonej rywalizacji technologicznej między dominującymi graczami. Punkt wyjścia stanowią rozważania o utrzymującej się luce między „czasem operacyjnym” przeciwnika a „czasem politycznym” demokracji, widocznej zwłaszcza w atrybucji oraz w przekładaniu ustaleń technicznych nad decyzje polityczne. Autorka postawiła sobie za cel wyjaśnienie uwarunkowań tej luki i jej konsekwencji dla europejskiej odporności, a także zarysowanie perspektyw rozwoju zagrożeń w latach 2014–2025 (ze szczególnym uwzględnieniem okresu od rozpoczęcia agresji Rosji na Ukrainę, tj. od 2022 do 2025 roku). Poruszane w opracowaniu kwestie obejmują cztery obszary: kontekst systemowy i rosnącą rolę cyberprzestrzeni w policentrycznym układzie sił; instytucjonalne cechy demokracji liberalnej, generujące opóźnienia decyzyjne w kryzysach kinetyczno‑cyfrowych; spektrum i mechanizmy operacji poniżej progu wojny; skuteczność i ograniczenia odpowiedzi Unii Europejskiej (UE) i państw członkowskich na cyberzagrożenia. Do realizacji wskazanego celu autorka zastosowała głównie metody jakościowe, łącząc analizę porównawczą ram regulacyjnych i instytucjonalnych UE/państw członkowskich z analizą dokumentów strategicznych oraz studiów przypadków APT (Advanced Persistent Threat).

Słowa kluczowe

cyberbezpieczeństwo demokracja liberalna działania poniżej progu wojny dezinformacja infrastruktura krytyczna UE NATO policentryzm realizm cybersecurity liberal democracy sub-threshold operations disinformation critical infrastructure EU NATO polycentrism realism

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Agata Małecka

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Licencja

Autor/współautor upoważniony przez pozostałych współautorów do ich reprezentowania (autor korespondencyjny) zgłoszonego „utworu” oświadcza, że przysługują mu autorskie prawa do utworu, które nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem. Utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób, ani nie jest ograniczony prawami na rzecz osób trzecich. Utwór nie był wcześniej publikowany pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji. Utwór nie jest obecnie przedmiotem postępowania w innym wydawnictwie.

Autor/Współautor zgłasza utwór do publikacji w czasopiśmie „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego” i tym samym potwierdza, że:

  1. Utwór został przygotowany zgodnie z zasadami edytorskimi obowiązującymi w czasopiśmie.
  2. Utwór zawiera informacje o źródłach finansowania badań, które stanowiły podstawę jego opracowania.
  3. Wyraża zgodę na przekazanie utworu do podwójnej recenzji, na podstawie której redakcja podejmie decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu utworu do publikacji.
  4. Wyraża zgodę na dokonanie przez redakcję koniecznych zmian utworu wynikających z opracowania redakcyjnego.
  5. Zobowiązuje się do niezwłocznego dokonania korekty autorskiej utworu, po jego akceptacji przez redakcję. Niedokonanie korekty autorskiej w terminie 14 dni od daty otrzymania materiałów, traktowane będzie za zgodę na wydanie utworu w postaci przekazanej do korekty.

Autor/Współautor zachowują prawa autorskie i prawa do publikacji, ale przenoszą prawo do pierwszej publikacji na czasopismo.

Autor/Współautor wyraża zgodę na udostępnianie utworu przez Uniwersytet Dolnośląski DSW na licencji:
Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe,
której pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/legalcode

Jak cytować
Małecka, A. (2025). Ograniczenia reakcji liberalnych demokracji na działania poniżej progu wojny w cyberprzestrzeni . Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego, 19(2), 39–67. https://doi.org/10.34862/rbm.2025.2.3
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Bibliografia

  1. Aiginger, K., & Rodrik, D. (2020). Rebirth of industrial policy and an agenda for the twenty-first century. Journal of Industry, Competition and Trade, 20(2), 189–207. https://doi.org/10.1007/s10842-019-00322-3
  2. Boin, A., ’t Hart, P., & Kuipers, S. (2021). Governing the Pandemic: The Politics of Navigating a Mega-Crisis. Palgrave Pivot Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-72680-5
  3. Bown, C. P. (2025, 20 listopada). Trump's Trade War Timeline 2.0: An Up-to-Date Guide. Peterson Institute for International Economics. https://www.piie.com/blogs/trade-and-investment-policy-watch/trump-trade-war-china-date-guide
  4. Brady, I., Byman, D., McCabe, R., & Palmer, A. (2025, 25 maja). Can Ukraine fight without U.S. aid? Seven questions to ask. Center for Strategic and International Studies. https://www.csis.org/analysis/can-ukraine-fight-without-us-aid-seven-questions-ask
  5. Brands, H. (2025, 25 lutego). The Renegade Order: How Wields American Power. Foreign Affairs. https://www.foreignaffairs.com/united-states/renegade-order-trump-hal-brands
  6. CER. (2022). Directive (EU) 2022/2557 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022 on the resilience of critical entities and repealing Council Directive 2008/114/EC (Text with EEA relevance). PE/51/2022/REV/1. Dz. Urz. UE L 333 z 27.12.2022. http://data.europa.eu/eli/dir/2022/2557/oj
  7. Congressional Research Service. (2022, 24 marca). U.S. export controls and China (CRS Report IF 11627, version 6 updated). https://www.congress.gov/crs-product/IF11627
  8. Council of the European Union. (2019, 17 maja). Council Decision (CFSP) 2019/797 concerning restrictive measures against cyber-attacks threatening the Union or its Member States (consolidated version as of 27 January 2025). Dz. Urz. UE L 129I z dnia 17.5.2019 ze zm. http://data.europa.eu/eli/dec/2019/797/2025-01-27
  9. Council of the European Union. (2020, 30 lipca). Council Decision (CFSP) 2020/1127 concerning restrictive measures against cyber-attacks threatening the Union or its Member States. Dz. Urz. UE L 246 z 30.07.2020. http://data.europa.eu/eli/dec/2020/1127/oj
  10. Council of the European Union. (2022, 23 maja). Council conclusions on the EU’s cyber posture (Document 9364/22). https://www.consilium.europa.eu/media/56358/st09364-en22.pdf
  11. Council of the European Union. (2023, 8 czerwca). Revised implementing guidelines of the Cyber Diplomacy Toolbox (Document 10289/23). https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10289-2023-INIT/en/pdf
  12. CrowdStrike. (2025). 2025 Global Threat Report. CrowdStrike Holdings Inc. https://www.crowdstrike.com/resources/reports/
  13. Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. (2024, 7 lutego). Identifying and Mitigating Living Off the Land Techniques. https://www.cisa.gov/sites/default/files/2025-03/Joint-Guidance-Identifying-and-Mitigating-LOTL508.pdf
  14. Dahl, R. A. (2000). O demokracji (tłum. M. Król). Wydawnictwo Znak.
  15. Deibert, R. J. (2023). Reset: Reclaiming the internet for civil society. House of Anansi Press.
  16. DeNardis, L. (2020). The Internet in Everything: Freedom and Security in a World with No Off Switch. Yale University Press.
  17. DFRLab. (2025, 26 lutego). Cross‑platform, multilingual Russian operations promote pro‑Kremlin content. Atlantic Council’s Digital Forensic Research Lab. https://dfrlab.org/2025/02/26/cross-platform-multilingual-russian-operations-promote-pro-kremlin-content/
  18. DORA. (2022). Regulation (EU) 2022/2554 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022 on digital operational resilience for the financial sector and amending Regulations (EC) No 1060/2009, (EU) No 648/2012, (EU) No 600/2014, (EU) No 909/2014 and (EU) 2016/1011 (Text with EEA relevance). Dz. Urz. UE L 333 z 27.12.2022. http://data.europa.eu/eli/reg/2022/2554/oj
  19. Dragos. (2025). Year in Review 2024: ICS/OT Cybersecurity. Dragos Inc. https://www.dragos.com/year-in-review/
  20. EASA. (2025). Annual Safety Review 2025. European Union Aviation Safety Agency. https://www.easa.europa.eu/en/document-library/general-publications/annual-safety-review-2025
  21. ENISA. (2024). ENISA Threat Landscape 2024. European Union Agency for Cybersecurity. https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2024
  22. ESET Research. (2022, 12 kwietnia). Industroyer2: Industroyer reloaded. https://www.welivesecurity.com/2022/04/12/industroyer2-industroyer-reloaded/
  23. EU Cybersecurity Strategy. (2020, 16 grudnia). The EU’s Cybersecurity Strategy for the Digital Decade. European Commission/EEAS. Joint Communication to the European Parliament and the Council (JOIN(2020) 18 final). https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/eus-cybersecurity-strategy-digital-decade-0
  24. EU Cybersecurity Strategy. (2023). Joint Communication on the EU Cybersecurity Strategy (update). European Commission/EEAS. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cybersecurity-strategy
  25. EU DisinfoLab. (2024). Annual Report 2024. https://www.disinfo.eu/annual-report-2024/
  26. Eurobarometer Flesh. (2022). Media and News Survey 2022 (FL11EP). European Parliament. https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2832
  27. European Commission. (2025a, 1 lipca). NIS2 Directive: securing network and information systems. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/nis2-directive
  28. European Commission. (2025b). White Paper for European Defence – Readiness 2030. https://commission.europa.eu/document/download/e6d5db69-e0ab-4bec-9dc0-3867b4373019_en
  29. Europol. (2024). Internet Organised Crime Threat Assessment (IOCTA) 2024. https://www.europol.europa.eu/publication-events/main-reports/internet-organised-crime-threat-assessment-iocta-2024
  30. EU Strategic Compass. (2022). A Strategic Compass for Security and Defence. European External Action Service. https://www.eeas.europa.eu/eeas/strategic-compass-security-and-defence-1_en
  31. Everts, S. (2025, 19 lutego). Resilience alone is not enough in the hybrid war with Russia. European Union Institute for Security Studies (EUISS) Commentary. https://www.iss.europa.eu/publications/commentary/resilience-alone-not-enough-hybrid-war-russia
  32. Farrell, H., & Newman, A. L. (2019). Weaponized Interdependence: How Global Economic Networks Shape State Coercion. International Security, 44(1), 42–79. https://doi.org/10.1162/isec_a_00351
  33. Farrell, H., & Newman, A. L. (2023). Underground Empire: How America Weaponized the World Economy. Henry Holt and Company.
  34. Finnemore, M., & Hollis, D. B. (2019). Beyond naming and shaming: Accusations and international law in cybersecurity. Temple University Legal Studies (Research Paper No. 2019-14). https://doi.org/10.2139/ssrn.3347958
  35. Fukuyama, F. (2017). Koniec historii i ostatni człowiek (tłum. T. Bieroń, M. Wichrowski; 1. wyd. 1992). Znak.
  36. Fukuyama, F. (2022). Liberalism and Its Discontents. Farrar, Straus and Giroux.
  37. Huntington, S. P. (1991). The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century. University of Oklahoma Press.
  38. Ikenberry, G. J. (2018). The end of liberal international order? International Affairs, 94(1), 7–23. https://doi.org/10.1093/ia/iix241
  39. Kaspersky ICS CERT. (2024, 31 stycznia). ICS and OT threat predictions for 2024. https://ics-cert.kaspersky.com/publications/reports/2024/01/31/ics-and-ot-threat-predictions-for-2024/
  40. Kugiel, P. (2025). Shanghai Cooperation Organisation Summit in China Consolidates the Anti-West Bloc. Polish Institute of International Affairs (PISM Spotlight No. 61). https://pism.pl/publications/shanghai-cooperation-organisation-summit-in-china-consolidates-the-anti-west-bloc
  41. Lindsay, J. (2025). Age of Deception: Cybersecurity as Secret Statecraft. Cornell University Press. https://doi.org/10.1515/9781501783227
  42. Mandiant. (2025). M-Trends 2025. Google Cloud Security/Mandiant. https://cloud.google.com/security/resources/m-trends
  43. McDowell, D. (2023). Bucking the buck: US financial sanctions and the international backlash against the dollar. Oxford University Press.
  44. Mearsheimer, J. J. (2019). Bound to fail: The rise and fall of the liberal international order. International Security, 43(4), 7–50. https://doi.org/10.1162/isec_a_00342
  45. Microsoft. (2024). Cyber Signals: Nation-state threats to critical infrastructure. Pobrano 15.06.2025 z: https://www.microsoft.com/security/blog/2024/04/10/cyber-signals-nation-state-actors-in-critical-infrastructure/
  46. Mose, T. N. (2024, 18 grudnia). Attribution and Its Challenges and the Implications for State Responsibility Under International Cyber Security Law. https://doi.org/10.2139/ssrn.5087840
  47. NATO. (2022, 29 czerwca). NATO 2022 Strategic Concept. Adopted by Heads of State and Government at the NATO Summit in Madrid 29 June 2022. North Atlantic Treaty Organization. https://www.act.nato.int/wp-content/uploads/2023/05/290622-strategic-concept.pdf
  48. NATO. (2025, 27 czerwca). Defence expenditures and NATO’s 5% commitment. North Atlantic Treaty Organization. Pobrano 15.07.2025 z https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_49198.htm
  49. NCSC. (2023). NCSC Annual review 2023. UK National Cyber Security Centre. https://www.ncsc.gov.uk/collection/annual-review-2023
  50. Nimmo, B., Hubert, I., & Cheng, Y. (2021, 4 lutego). Spamouflage Breakout: China’s influencer army goes global. Graphika Report. https://graphika.com/reports/spamouflage-breakout/
  51. NIS2. (2022, 14 grudnia). Directive (EU) 2022/2555 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022 on measures for a high common level of cybersecurity across the Union. Dz. Urz. UE L 333 z 27.12.2022. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2022/2555/oj
  52. Nye, J. S. (2017). Deterrence and Dissuasion in Cyberspace. International Security, 41(3), 44–71. https://doi.org/10.1162/ISEC_a_00266
  53. Office of the United States Trade Representative [USTR]. (2020). United States–Mexico–Canada Agreement (USMCA). https://ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements/united-states-mexico-canada-agreement
  54. Rid, T. (2020). Active Measures: The Secret History of Disinformation and Political Warfare. Farrar, Straus and Giroux.
  55. Ripsman, N. M., Taliaferro, J. W., & Lobell, S. E. (2016). Neoclassical Realist Theory of International Politics. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199899234.001.0001
  56. Saran, S. (2018). How India sees the world: Kautilya to the 21st century. Juggernaut.
  57. Schmitt, M. N. (red.). (2017). Tallinn Manual 2.0 on the International Law Applicable to Cyber Operations. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316822524
  58. Stuenkel, O. (2021). The BRICS and the Future of Global Order (2nd ed.). Lexington Books.
  59. Su, L., & Liang, J. (2021). Understanding China’s new dual circulation development strategy: A Marxian input–output analysis. Review of Radical Political Economics, 53(2), 225–245. https://doi.org/10.1177/04866134211021971
  60. Tsebelis, G. (2002). Veto Players: How Political Institutions Work. Princeton University Press.
  61. U.S. Department of Justice. (2024, 25 marca). Seven hackers associated with the Chinese government charged with computer intrusions targeting perceived critics, businesses, and political officials in the United States and abroad. Pobrano 15.06.2025 z https://www.justice.gov/archives/opa/pr/seven-hackers-associated-chinese-government-charged-computer-intrusions-targeting-perceived
  62. Valeriano, B., Jensen, B. M., & Maness, R. C. (2018). Cyber Strategy: The Evolving Character of Power and Coercion. Oxford University Press. https://doi:10.1017/S1537592718002578
  63. Walt, S. M. (2018). The Hell of Good Intentions: America’s Foreign Policy Elite and the Decline of U.S. Primacy. Farrar, Straus and Giroux.
  64. Wiśniewska, I. (2025, 14 kwietnia). Game of cat and mouse: How Russia is circumventing sanctions. Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW Report, co-operation: F. Rudnik). https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-report/2025-04-14/a-game-cat-and-mouse